ชาติพันธุ์พันแสงรุ้ง : ชาติพันธุ์ภาษาภาวะวิกฤตในช่องทางสื่อสาธารณะ

ประเทศไทยมีกลุ่มชาติพันธุ์ภาษาถึง 70 กว่ากลุ่ม กระจัดกระจายอยู่ในภูมิภาคต่าง ๆ ของประเทศไทย ความหลากหลายของภาษาและวัฒนธรรมกลุ่มชาติพันธุ์แต่ละกลุ่มล้วนมีคุณค่าเป็นมรดกของมนุษยชาติ ซึ่งเป็นทั้งระบบวิธีคิด ระบบความรู้ความเข้าใจในโลกและสิ่งแวดล้อม เป็นแหล่งเก็บภูมิปัญญาด้านต่าง ๆ รวมทั้งเป็นอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมของแต่ละกลุ่ม ที่ใช้ในวิถีการดำรงชีวิตกันมาอย่างต่อเนื่องเป็นร้อยเป็นพันปี แต่ปัจจุบันกำลังประสบปัญหาและเผชิญกับภาวะวิกฤต

 

โครงการ “การศึกษาและการฟื้นฟูภาษาและภูมิปัญญาท้องถิ่นกลุ่มภาษาและวัฒนธรรมในภาวะวิกฤต” โดยมีศาสตราจารย์ดร.สุวิไล  เปรมศรีรัตน์  เป็นหัวหน้าโครงการวิจัย และผู้ประสานงานในการดำเนินงานดูแล ติดตาม และหนุนเสริมการทำงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นในพื้นที่กลุ่มภาษาและวัฒนธรรมในภาวะวิกฤต 15 กลุ่ม ได้แก่ ชอง, กะซอง, ซัมเร, ชะอุ้ง, ญัฮกุร, ก๋อง, โซ่ (ทะวืง), บูร, ละเวือะ, บิซู, อึมปี้, อุรักละโวจ, มานิก (ซาไก), มอเกล็น, แสก ในขณะเดียวกันก็แสวงหาหนทางในการสร้างเครือข่ายทางวิชาการเพื่อหาความร่วมมือหรือการมีส่วนร่วมจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในสังคมการรักษาความหลากหลายทางภาษาการฟื้นฟูภาษา ตลอดจนการพัฒนาและวางแผนทางภาษา ทั้งในระดับประเทศและระดับภูมิภาค

 

ผลการศึกษารวบรวมข้อมูลและการทำงานร่วมกับกลุ่มชาติพันธุ์เจ้าของภาษาในการฟื้นฟูภาษาและวัฒนธรรมโดยใช้กระบวนการทำงานด้านภาษาและกระบวนการวิจัยเพื่อท้องถิ่นที่เน้นการปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมของชุมชนและผู้ที่เกี่ยวข้อง เช่น กลุ่มของชองจังหวัดจันทบุรี กลุ่มญัฮกุร จังหวัดชัยภูมิ กลุ่มโซ่ (ทะวืง) จังหวัดสกลนคร กลุ่มก๋องจังหวัดสุพรรณบุรี กลุ่มกะซองจังหวัดตราด เป็นต้น ทำให้ชุมชนกลุ่มชาติพันธุ์ที่ภาษาอยู่ในภาวะวิกฤตกลุ่มเล็กน้อยใหญ่ในสังคมไทย มีโอกาสทำกิจกรรมอนุรักษ์ ฟื้นฟูภาษาและภูมิปัญญาท้องถิ่นตนเองร่วมกันในชุมชน นอกจากนั้นยังขยายผลไปสู่การจัดการเรียนการสอนในระบบโรงเรียนตามพื้นที่ต่าง ๆ ที่มีกลุ่มชาติพันธุ์ภาษาในภาวะวิกฤตของประเทศไทย อีกทั้ง รายการ “พันแสงรุ้ง”  ทางสถานีโทรทัศน์ช่องทีวีไทย (ทุกวันอาทิตย์ เวลา 16.35-17.00 น.) ซึ่งเป็นรายการที่ให้ความสนใจในความหลากหลายของกลุ่มในประเทศไทย ได้ขอข้อมูลและจัดทำรายการสารคดีโทรทัศน์นำเสนอสู่สาธารณะ ที่แสดงถึงตัวตนและกิจกรรมงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นออกอากาศผ่านรายการพันแสงรุ้งมาแล้วจำนวน 3 กลุ่ม คือ กลุ่มชองจังหวัดจันทบุรี กลุ่มญัฮกุรจังหวัดชัยภูมิ กลุ่มโซ่(ทะวืง) จังหวัดสกลนคร นอกจากนี้รายการพันแสงรุ้งยังจะมีการนำเสนอข้อมูลเรื่องราวของกลุ่มชาติพันธุ์ภาษาและวัฒนธรรมในภาวะวิกฤตที่เหลือผ่านทางรายการพันแสงรุ้งต่อไป