พจนานุกรมภาษาอินโดนีเซีย-ไทยและไทย-อินโดนีเซียฉบับพกพา

การพัฒนาพจนานุกรมภาษาอินโดนีเซีย-ไทย และไทย-อินโดนีเซียเป็นผลงานวิจัย และคความสำเร็จของหน่วยวิจัยภูมิภาคศึกษา สำนักวิชาศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ โดยความร่วมมือของนักวิชาการด้านภาษาอิน...


Read More...

การจัดการมรดกแบบมุสลิมโปร่งใส

การวิจัยเป็นเครื่องมือสำคัญในการสร้างการเรียนรู้ของอิหม่าม และคณะกรรมการมัสยิดและคนในชุมชนที่สามารถสร้าง กลไกการแบ่งมรดก ให้เป็นระบบและมีหลักฐานชัดเจนมากขึ้น โดยที่คนในชุมชนได้มีส่วนร่วมและเ...


Read More...

แก้ปัญหาความเสื่อมโทรมและความขัดแย้งลุ่มน้ำสายบุรี

ผลงานวิจัยสามารถสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมของภาคประชาชนและภาครัฐให้มีโอกาสและเปลี่ยนความคิดเห็น เพื่อกำหนดแนวทางการแก้ปัญหาของพื้นที่ผ่านกระบวนการเก็บข้อมูลและการทำแผนชุมชน ซึ่งเป็นเครื่องมือล...


Read More...

นโยบายเสริมสร้างสันติสุขในจังหวัดชายแดนใต้

“นโยบายการบริหารและพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้” ที่เป็นผลจากการวิจัยได้รับการอนุมัติและประกาศใช้อย่างเป็นทางการ ทำให้การปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่มีประสิทธิภาพ มีการประสานงานระหว่างหน่วยงานที่เ...


Read More...

ทวิภาษาเพื่อการศึกษาของเยาวชนสี่จังหวัดชายแดนภาคใต้

ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ (ศอ.บต.) ได้นำรูปแบบการจัดการเรียนการสอนจาก “โครงการทวิภาษา” (โครงการวิจัยและปฏิบัติการจัดการเรียนการสอนโดยใช้ภาษาท้องถิ่นและภาษาไทยเป็นสื่อ : กรณีศึ...


Read More...

การพัฒนาการมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดการลุ่มน้ำสายบุรี

โดย ดร.เพิ่มศักดิ์ มกราภิรมย์ มหาวิทยาลัยมหิดล สร้างการรวมตัวระหว่างนักวิจัย และชาวบ้าน เป็นเครือข่าย สภาองค์กรชุมชนบริหารจัดการลุ่มน้ำสายบุรี และเกิดการยอมรับจากหน่วยงานของ...


Read More...

เวทีสาธารณะเรื่อง การเผยแพร่ข้อมูลและรับฟังข้อคิดเห็นเกี่ยวกับความเป็นไปได้ในการจัดทำความตกลงหุ้นส่วนเศรษฐกิจที่ครอบคลุม(CEPA) ระหว่างไทยกับสาธารณรัฐเกาหลี ...

วันอังคารที่ 30 กันยายน 2557 ณ โรงแรมศุโกศล – กระทรวงการต่างประเทศ โดย กรมเอเชียตะวันออก ร่วมกับ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) โดยฝ่ายนโยบายชาติและความสัมพันธ์ข้ามชาติ จัดเวทีสาธารณะเรื่อง กา...


Read More...

ปฏิรูปสื่อเพื่อสังคมไทย

โครงการ “การปฏิรูปสื่อ” (Reforming the Media Systems) และโครงการเฝ้าระวังกฎระเบียบของหน่วยงานการกำกับดูแล (regulatory watch) โดยการสนับสนุนของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัยทั้งสองโครงการ ประสบความสำเร...


Read More...

ชุมชนกับการแก้ไขปัญหา”การแบ่งมรดกตามหลักชะรีอะฮฺ(กฎหมายอิสลาม)”

โครงการ สนับสนุนทุนปริญญาตรี (South pus) เริ่มดำเนินการตั้งแต่ปี พ.ศ. 2550 ในการสนับสนุนทุนวิจัยสำหรับ นักศึกษาระดับปริญญาตรีในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ เกิดขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างความเข้ม...


Read More...

แหล่งข้อมูลด้านความมั่นคงศึกษา ณ ต่างแดน

นับตั้งแต่เกิดเหตุการณ์ 9/11 ถือเป็นการเปิดตัวการใช้ความรุนแรงในฐานะเครื่องมือในการต่อสู้ในเวทีการเมืองระหว่างประเทศยุคหลังสงครามเย็นเลยก็ว่าได้ เรื่องศาสนาและวัฒนธรรมจึงกลายเป็นประเด็นที่ต้องคำนึงถึง...


Read More...
0123456789

การปรับปรุงคุณภาพผลิตภัณฑ์ประมง และการใช้ประโยชน์สูงสุดของผลพลอยได้จากการแปรรูปสัตว์น้ำ

 

 

หัวหน้าโครงการ/นักวิจัย

 

.ดร.สุทธวัฒน์ เบญจกุล

รศ.ดร.สมบูรณ์ ธนาศุภวัฒน์                        ดร.วรรณพ วิเศษสงวน

รศ.ดร.ศุภศิลป์ มณีรัตน์                              ดร.ศิริพร เรียบร้อย

ผศ.ดร.สรรพสิทธิ์ กล่อมเกล้า                      ผศ.ดร.สาโรจน์ รอดคืน

ผศ.ดร.มนัส ชัยจันทร์                                ดร.เอกสิทธิ์ จงเจริญรักษ์

 

 

 

สัตว์น้ำและผลิตภัณฑ์จากสัตว์น้ำเป็นสินค้าเกษตรที่สำคัญและสร้างรายได้ให้กับประเทศไทยเป็นจำนวนมาก จากจำนวนประชากรที่เพิ่มขึ้นทำให้ความต้องการสินค้าสัตว์น้ำเพิ่มขึ้นด้วยการใช้ประโยชน์ทรัพยากรสัตว์น้ำอย่างคุ้มค่ารวมทั้งการปรับปรุงคุณภาพสัตว์น้ำเพื่อให้มีความปลอดภัยหรือเป็นที่ต้องการของผู้บริโภคจึงเป็นสิ่งจำเป็น

 

 

ในกระบวนการแปรรูปสัตว์น้ำจะมีวัสดุเศษเหลือประมาณร้อยละ 30-35 ทำให้มีปัญหาในการกำจัดและส่งผลต่อมลภาวะ

สิ่งแวดล้อม การลดวัสดุเศษเหลือดังกล่าวหรือการนำมาสร้างมูลค่าเพิ่มจึงได้รับความสนใจจากผู้ประกอบการและอุตสาหกรรมแปรรูปสัตว์น้ำ นอกจากนี้ทรัพยากรสัตว์น้ำโดยเฉพาะปลาเนื้อขาวยังมีปริมาณลดน้อยลง ส่งผลให้ผู้ประกอบการหันมาให้ความสนใจปลาผิวน้ำที่มีเนื้อดำมากขึ้น โดยเฉพาะการใช้เป็นวัตถุดิบทดแทนปลาเนื้อขาวในการผลิตซูริมิและผลิตภัณฑ์จากซูริมิ อย่างไรก็ตามซูริมิจากปลาเนื้อดำให้สีที่ผู้บริโภคไม่ต้องการ และมีสมบัติการเกิดเจลที่ต่ำ ดังนั้นการปรับปรุงคุณภาพเจลโดยเฉพาะการใช้สารเชื่อมประสานโปรตีนจากสารธรรมชาติที่มีความปลอดภัย จึงเป็นวิธีการที่เพิ่มการใช้ประโยชน์จากปลาดังกล่าว นอกจากนี้การผลิตซูริมิจากปลาน้ำจืดที่เพาะเลี้ยงได้ในประเทศไทย เป็น อีกแนวทางหนึ่งเพื่อแก้ปัญหาการขาดแคลนวัตถุดิบจากปลาทะเลที่มีเนื้อขาว

 

trfaward2554-8-1

 

การดำเนินงานและผลงานวิจัย 

งานวิจัยภายใต้โครงการ “การปรับปรุงคุณภาพผลิตภัณฑ์ประมง และการใช้ประโยชน์สูงสุดของผลพลอยได้จากการแปรรูปสัตว์น้ำ” ได้มุ่งเน้นวิจัยทั้งด้านงานวิจัยพื้นฐานและงานวิจัยประยุกต์ เพื่อให้เกิดองค์ความรู้ใหม่และความเข้าใจเพิ่มขึ้น และสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในอุตสาหกรรมแปรรูปสัตว์น้ำ รวมทั้งชุมชน

 

จากการศึกษาการปรับปรุงคุณภาพของผลิตภัณฑ์ประมง โดยเน้นศึกษาเกี่ยวกับซูริมิและเจลซูริมิของปลาผิวน้ำซึ่งมีเนื้อดำสูง เชน่ ปลาแมคเคอเรลหลายชนิดที่จับได้ในภาคใต้ของประเทศไทย พบว่าซูริมิจากปลาดังกล่าวสามารถทำให้ความแข็งแรงเจลเพิ่มขึ้นโดยการผสมกับซูริมิจากปลาเนื้อขาว เช่น ปลาจวด หรือการใช้กระบวนการละลายด้วยด่างในการผลิตซูริมิ นอกจากนี้การปรับปรุงเจลซูริมิสามารถกระทำได้โดยการใช้สารประกอบฟีนอลิกที่ผ่านกระบวนการออกซิเดชัน โดยเฉพาะกรดแทนนิกซึ่งได้จากทางการค้า และจากสารสกัดธรรมชาติโดยเฉพาะไม้เคี่ยม ทั้งนี้กรดแทนนิกที่ผ่านกระบวนการออกซิเดชันจะสามารถเหนี่ยวนำให้เกิดการเชื่อมประสานโปรตีนกล้ามเนื้อในซูริมิ ส่งผลให้โครงข่ายเจลมีความแข็งแรงเพิ่มขึ้น

 

สำหรับการศึกษาการใช้ประโยชน์จากวัสดุเศษเหลือการแปรรูปสัตว์น้ำ เช่น เครื่องใน หนัง เป็นต้น คณะผู้วิจัยได้สกัดโปรตีเอสและจำแนกคุณลักษณะของโปรตีเอสจากเครื่องในปลาชนิดต่างๆซึ่งประกอบด้วย เปปซิน ทริปซิน โดยเปปซินสามารถใช้ในการย่อยโปรตีนเพื่อผลิตโปรตีนไฮโดรไลเสตจากเนื้อปลา ส่วนทริปซินใช้ผลิตไฮโดรไลเสตจากเนื้อปลาและเจลาตินซึ่งมีฤทธิ์ทางชีวภาพ เช่น ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระและฤทธิ์ยับยั้งเอนไซม์ Angiotensin converting enzyme (ACE) โดยเฉพาะเมื่อใช้ร่วมกับโปรตีเอสจากจุลินทรีย์ทางการค้าภายใต้สภาวะที่เหมาะสม นอกจากนี้ยังมีการศึกษาเกี่ยวกับโปรตีเอสจากพืช เช่น ยางต้นรัก และสารยับยั้งโปรตีเอสจากเมล็ดถั่วต่างๆ เพื่อเป็นแนวทางในการพัฒนาการใช้ประโยชน์สำหรับการแปรรูปสัตว์น้ำ ซึ่งได้มีการแยกส่วนโปรตีเอสและสารยับยั้งโปรตีเอสโดยใช้ระบบของเหลวสองเฟส และสามเฟส (Aqueous two-phase และ three-phase system)

 

 

การพัฒนากระบวนการสกัดคอลลาเจนและเจลาตินจากหนังปลาโดยใช้เปปซินจากปลาเพื่อเพิ่มผลผลิตนั้น คณะผู้วิจัยพบว่าได้ผลผลิตเพิ่มขึ้นและไม่มีผลต่อสมบัติของคอลลาเจนและเจลาตินที่ได้เมื่อศึกษาการปรับปรุงคุณสมบัติการเกิดเจลของเจลาตินจากหนังปลา พบว่า การปฏิบัติเบื้องต้น ต่อหนังปลาโดยใช้กรดฟอสฟอริกเพื่อเติมหมู่ฟอสเฟตให้กับเจลาติน ส่งผลให้ความสามารถในการรวมตัวของโมเลกุลเจลาตินระหว่างการเกิดเจลสูงขึ้น นอกจากนี้ยังได้มีการศึกษาบทบาทของโปรตีเอสที่อยู่ภายในหนังปลาต่อการย่อยสลายโปรตีนและสมบัติการเกิดเจล พบว่าการป้องกันการย่อยสลายโปรตีนโดยใช้สารยับยั้งโปรตีเอสสามารถรักษาความยาวโซ่ของโมเลกุลเจลาติน ส่งผลให้ความสามารถในการเกิดเจลเพิ่มขึ้น และเจลาตินจากหนังปลาสามารถนำมาใช้เป็นชีววัสดุสำหรับเตรียมฟิล์มบริโภคได้ โดยฟิล์มมีสมบัติป้องกันการส่องผ่านของแสงยูวี

 

คณะผู้วิจัยยังได้แยกและจำแนกจุลินทรีย์จากสัตว์น้ำหมักหลายชนิด โดยเฉพาะสายพันธุ์ใหม่เช่น Natrinema gari sp. Nov จากน้ำปลา และ Halobacterium piscisalsi sp. Nov จากปลาร้า โดย Natrinema gari BCC 24369 ซึ่งพบว่าสามารถสลายฮิสตามีนในน้ำปลาได้ ส่วนแบคทีเรียแลกติกที่แยกจากปลาส้มสามารถใช้ผลิตเป็นกล้าเชื้อเพื่อผลิตปลาส้มที่มีคุณภาพสม่ำเสมอ

 

ผลงานวิจัยส่วนใหญ่ได้โจทย์วิจัยที่เป็นปัญหาหรือความต้องการของอุตสาหกรรมแปรรูปสัตว์น้ำจริง ดังนั้นข้อมูลที่ได้หรือเทคโนโลยีที่ผลิตขึ้นจึงเป็นแหล่งความรู้ที่ผู้ประกอบการสามารถนำไปประยุกต์ใช้ หรือเพิ่มความรู้ความเข้าใจในการแปรรูปเพื่อให้ได้ผลิตภัณฑ์สัตว์น้ำที่มีคุณภาพ ปลอดภัย และสามารถแข่งขันได้ในตลาดโลก

 

 

การนำผลงานไปใช้ประโยชน์ 

 

งานวิจัยนี้สามารถให้ข้อมูลเกี่ยวกับการปรับปรุงคุณภาพผลิตภัณฑ์ประมงและการใช้ประโยชน์จากวัสดุเศษเหลือจากการแปรรูปสัตว์น้ำ ส่งผลให้เกิดประโยชน์สำหรับผู้ประกอบการ องค์กร และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องของประเทศไทยในอนาคตเพิ่มมากขึ้น อีกทั้งยังเป็นศูนย์ข้อมูลของงานวิจัยดังกล่าวสำหรับภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ นับได้ว่าโครงการนี้มีความสำคัญและเป็นประโยชน์ต่ออุตสาหกรรมแปรรูปสัตว์น้ำของไทย โดยมุ่งเน้นการพัฒนาองค์ความรู้และเทคโนโลยี จนได้งานวิจัยที่มีคุณภาพระดับสากล ตลอดจนการได้มาซึ่งผลิตภัณฑ์มูลค่าเพิ่มต่างๆ

 

 trfaward2554-8-2

 

การนำข้อมูลจากโครงการวิจัยไปใช้ประโยชน์ในลักษณะรูปแบบต่างๆ สามารถสรุปได้ดังนี้ 

1. การใช้ประโยชน์เชิงวิชาการ

โครงการนี้ได้ผลิตผลงานทางวิชาการที่อยู่ในเกณฑ์มาตรฐานสากลจำนวนมาก มีการตีพิมพ์ในวารสารวิชาการระดับนานาชาติ จำนวน 42 เรื่อง ทำให้นักวิจัยไทยเป็นที่รู้จักในระดับสากลมากขึ้นส่งผลให้เกิดการติดต่อเพื่อทำวิจัยหรือศึกษาต่อของนักวิจัยจากต่างประเทศในห้องปฏิบัติการของทีมวิจัยมากขึ้นตามลำดับ เช่น อินเดีย อิหร่าน จีน เป็นต้น นอกจากนี้ทีมผู้วิจัยได้มีการพัฒนาตนเอง โดยการเข้าสู่ตำแหน่งวิชาการเพิ่มขึ้นในช่วงระยะเวลาการได้รับทุน และได้ผลิตนักศึกษาบัณฑิตศึกษา ซึ่งเป็นการสร้างบุคลากรที่มีความเข้มแข็งด้านการวิจัยเกี่ยวกับสัตว์น้ำและผลิตภัณฑ์สัตว์น้ำของประเทศไทยและภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เพื่อเตรียมพร้อมสู่ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียนต่อไป

 

มีการนำองค์ความรู้ไปประยุกต์ใช้ในวงวิชาการ โดยพิจารณาจากการอ้างอิง (citation) ของผลงานที่ตีพิมพ์ในวารสารวิชาการระดับนานาชาติ

 

มีการนำความรู้มาใช้ในการเรียนการสอนของนักศึกษาระดับปริญญาตรี โท และเอก

 

2. การใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์

มีการนำข้อมูลไปใช้เพื่อความเข้าใจและการพัฒนาเทคโนโลยีการแปรรูปสัตว์น้ำของโรงงานอุตสาหกรรม แปรรูปสัตว์น้ำ

 

มีการจดสิทธิบัตรเรื่อง “กรรมวิธีการลดฮิสตามีนในผลิตภัณฑ์อาหารที่มีเกลือเป็นองค์ประกอบสูง โดยกระบวนการทางชีวภาพด้วยเซลล์จุลินทรีย์อาเคียที่ชอบเกลือที่มีกิจกรรมของเอนไซม์ฮิสตามีนดีไฮโดรจีเนส”

 

เนื่องจากการบริโภคน้ำปลาที่มีฮิสตามีนในปริมาณมากอาจทำให้เกิดอาการแพ้ต่างๆ เช่น มีผื่นขึ้น คัน มีไข้ ปวดหัว หรือลิ้นชาได้ ทั้งนี้ค่ามาตรฐานของปริมาณฮีสตามีนที่อนุญาตให้พบได้ในน้ำปลานั้นถูกกำหนดโดยประเทศคู่ค้าและ CODEX ไว้ที่ระดับ 400 ppm โดยทั่วไปในกระบวนการผลิตปกติไม่สามารถที่จะหลีกเลี่ยงการปนเปื้อนของฮีสตามีนได้เลย แต่สามารถจำกัดหรือลดปริมาณฮีสตามีนในผลิตภัณฑ์ได้ด้วยการใช้วัตถุดิบเริ่มต้นที่สดและมีคุณภาพ ซึ่งปัจจุบันยังไม่มีกระบวนแปรรูปอาหารวิธีใดสามารถกำจัดฮิสตามีนได้ ทีมวิจัยจึงได้ทำการพัฒนาวิธีการประยุกต์ใช้เซลล์จุลินทรีย์อาเคียและต้นแบบถังหมัก (reactor) ที่เหมาะสมสำหรับการลดฮิสตามีนในกระบวนผลิตน้ำปลาในระดับอุตสาหกรรม ซึ่งสามารถลดปริมาณฮิสตามีนในน้ำปลาได้อย่างมีประสิทธิภาพในระยะเวลา 1-2 วัน

 

ขณะนี้ผลงานดังกล่าวได้รับความสนใจจากผู้ประกอบการหลายแห่งเพื่อนำไปประยุกต์ใช้ในอุตสาหกรรมการผลิตน้ำปลา ทั้งนี้ บริษัทโรงงานน้ำปลาไทย (ตราปลาหมึก) จำกัด ซึ่งเป็นผู้ส่งออกน้ำปลารายใหญ่ที่สุดของไทย ได้ให้ความสนใจในการประเมินประสิทธิภาพของต้นแบบเพื่อนำมาใช้ในการผลิตเชิงอุตสาหกรรมต่อไป

 

 

​