เปิดงานวิจัย “คนจนเมืองกับการลดความเหลื่อมล้ำ” สะท้อนสังคม

สกว. ร่วมกับ Way Magazine จัดงานเสวนาเรื่อง 'เมืองซ่อนคน คนจนในซอกหลืบของเมือง' 'เมืองซ่อนคน คนจนในซอกหลืบของเมือง' นำเสนองานวิจัย "คนจนเมือง" 4 โมเดล สะท้อนถึงความเหลื่อมล้ำของประเทศ

เมื่อวันที่ 13 มีนาคม 2562 ที่ผ่านมา สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ร่วมกับ Way Magazine จัดเสวนาเรื่อง ‘เมืองซ่อนคน คนจนในซอกหลืบของเมือง’ ณ ห้องประชุมออดิทอเรียม ชั้น 5 หอศิลป์ฯ กรุงเทพมหานคร โดยมี รศ.ดร.ปัทมาวดี โพชนุกูล รองผู้อำนวยการ สกว. ด้านการวิจัยเชิงยุทธศาสตร์ รศ.ดร.เรณู สุขารมณ์ ผู้อำนวยการฝ่ายชุมชนและสังคม ผศ.ดร.ชูพักตร์ สุทธิสา ผู้อำนวยการฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่น ผศ.ดร.บัญชร แก้วส่อง อดีตรองผู้อำนวยการ สกว.ด้านชุมชนและพื้นที่ และ ศ.สุริชัย หวันแก้ว ผู้ประสานงานชุดโครงการ SRI4 ผศ.ดร.พิชญ์ พงษ์สวัสดิ์ คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ร่วมงานเสวนา

โอกาสนี้ รศ.ดร.ปัทมาวดี โพชนุกูล รองผู้อำนวยการ สกว. ด้านการวิจัยเชิงยุทธศาสตร์ กล่าวว่า ที่ผ่านมา สกว.ได้ให้การสนับสนุนการวิจัย “ชุดโครงการงานวิจัยความเหลื่อมล้ำและคนจนเมือง” เพื่อคลี่ปัญหาที่นับวันจะยิ่งซับซ้อนมาศึกษา และหาทางแก้ไข อย่างไรก็ดีความซับซ้อนของปัญหาที่เกิดขึ้นนี้เอง ทำให้เกิดการตั้งคำถาม ในหลายมิติ ทั้งการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานและแนวนโยบายของเมืองแต่ละแบบส่งผลอย่างไรต่อชีวิตผู้คนภายในเมือง การพัฒนาเมืองกับการสร้างโอกาสและข้อจำกัดให้แก่ผู้คน การพัฒนาเมืองกับกีดกันการเข้าถึงสิทธิบางประการ เช่นโอกาสในการเข้าถึงแหล่งทุน การจัดสรรทรัพยากร และองค์ประกอบ อื่นๆ ซึ่งคำถามเหล่านี้เปรียบได้กับภาพสะท้อนของความเหลื่อมล้ำของสังคมไทย กระทั้งนำมาสู่การนิยามของ “คนจน”

ทั้งนี้ “ชุดโครงการงานวิจัยความเหลื่อมล้ำและคนจนเมือง” ได้ สะท้อนภาพของ ‘คนจนเมือง’ ที่มีความซ้อนทับกันในหลายมิติรวมถึงในเชิงพื้นที่ โดยสามารถอธิบายออกได้เป็น 4 กลุ่ม คือ

  1. กลุ่มคนจนเชิงรายได้ ซึ่งเป็นกำลังสำคัญในภาคเศรษฐกิจแบบไม่เป็นทางการของเมือง แต่กลับเป็นกลุ่มคนจนที่ถูกละเลยสิทธิที่จะอยู่ในเมือง ขาดการรับรองและเข้าถึงสิทธิขั้นพื้นฐานที่จำเป็น เช่น ที่อยู่อาศัยและพื้นที่ทำกินในเขตเมือง และมักจะถูกเบียดขับโดยเฉพาะในกรณีไล่รื้อที่มักจะไม่ได้รับการชดเชยที่เป็นธรรม
  2. กลุ่มชุมชนดั้งเดิมในพื้นที่ เช่น กลุ่มชุมชนผู้อยู่อาศัยเดิม กลุ่มเกษตรกร ที่ได้รับผลกระทบเชิงลบจากการพัฒนาของภาครัฐและการลงทุนภาคเอกชนทั้งในทางตรงและทางอ้อม โดยที่ผลประโยชน์ในการพัฒนาหรือการลงทุนหลักนั้นกลับตกเป็นของคนนอกพื้นที่และนายทุน
  3. กลุ่มแรงงานที่ย้ายเข้ามาในพื้นที่ ซึ่งหมายรวมถึงทั้งแรงงานในระบบและนอกระบบ แรงงานไทยต่างถิ่น และแรงงานข้ามชาติ โดยเฉพาะจากประเทศเพื่อนบ้านที่เข้ามาทำงานในเมืองต่างๆ ซึ่งส่วนใหญ่ขาดการรองรับด้านพื้นที่โดยเฉพาะที่อยู่อาศัยและสวัสดิการทางสังคม และโอกาสในการเข้าถึงแหล่งทุน นอกจากนี้ในบางครั้งยังถูกมองว่าแปลกแยกเกิดเป็นความยากจนทางศักดิ์ศรี
  4. กลุ่มคนชายขอบ คือกลุ่มคนที่ยังไม่ได้รับสิทธิ โอกาส และศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ที่เท่าเทียม โดยเฉพาะยังไม่ได้รับการส่งเสริมศักยภาพตามสิทธิที่พึงมีจากภาครัฐและสังคม ซึ่งส่งผลต่อความยากจนทางรายได้และด้านอื่นๆต่อไป

จากนั้น นักวิจัยที่ได้รับการสนับสนุนจาก สกว. นำเสนอผลการวิจัยชุด “คนจนเมืองกับการลดความเหลื่อมล้ำ” เริ่มจาก ผศ.ดร. สักรินทร์ แซ่ภู่ นำเสนอ “ความเหลื่อมล้ำในเขตเศรษฐกิจพิเศษ” ว่า เป็นกลไกและกระบวนการที่เกิดขึ้นผ่านมิติด้านพื้นที่ เช่น ความเหลื่อมล้ำในการจัดการที่ดินและทรัพยากรท้องถิ่นในมิติของการพัฒนาพื้นที่เขตเศรษฐกิจพิเศษ ความเหลื่อมล้ำด้านกลไกการจัดเก็บภาษีระหว่างหน่วยงานส่วนกลางและท้องถิ่น และที่สำคัญคือ ความเหลื่อมล้ำผ่านการสร้างข้อเสนอที่สนับสนุนการผลิตในบางรูปแบบที่ใช้เทคโนโลยีในขณะที่การผลิตแบบพื้นบ้านกลับถูกเพิกเฉย เนื่องด้วยการพัฒนาเขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษได้มุ่งเน้นการพัฒนาเพียงภาคอุตสาหกรรมเท่านั้น

ต่อด้วย ผศ.ดร.ปนายุ ไชยรัตนานนท์ นำเสนอ “เมืองสีม่วง คนจนในผังเมืองอุตสาหกรรม” โดยระบุถึง ความเหลื่อมล้ำในเชิงการจัดการพื้นที่รอบนิคมอุตสาหกรรม ซึ่งเป็นที่อยู่อาศัยของกลุ่มคนที่ตกอยู่ในกระบวนการของการกลายเป็นชายขอบที่นำไปสู่ความยากจนในหลายๆมิติ อีกทั้งยังเป็นชุมชนหน้าด่านในการรับความเสี่ยงภัยเชิงระบบของภัยธรรมชาติและภัยทางเทคโนโลยี และยังคงได้รับผลกระทบจากโครงสร้างการบริหารงานของภาครัฐผ่านนโยบายการพัฒนาภาคอุตสาหกรรมเรื่อยมา

ด้าน ดร.กฤษณะ แพทย์จะเกร็ง นำเสนอ “ที่ซุกหัวนอนของคนจนในเมืองท่องเที่ยว” โดยระบุว่า มีความเกี่ยวข้องกับประเด็นทางด้านเศรษฐกิจและรายได้ ซึ่งมีสาเหตุส่วนหนึ่งมาจากความไม่เท่าเทียมทางด้านสิทธิ โอกาส และความสัมพันธ์เชิงอำนาจในการเข้าถึงทรัพยากรที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยว โดยผู้ที่มีโอกาสเข้าถึงทรัพยากรและแหล่งเงินทุนได้ง่ายมีแนวโน้มที่จะสามารถสร้างผลตอบแทนและความมั่นคงได้มากกว่าผู้ที่ถูกกีดกันออกจากสิทธิที่ควรได้รับ โดยเฉพาะอย่างยิ่งแรงงานนอกระบบซึ่งเป็นกลุ่มที่มีความสำคัญในการสนับสนุนระบบกิจกรรมของเมืองท่องเที่ยวให้สามารถดำเนินไปได้อย่างต่อเนื่อง

ขณะที่ ดร.กาญจนา เหล่าโชคชัยกุล นำเสนอ “คุณค่าคน ไม่เท่ากับมูลค่าเมือง” พร้อมกล่าวว่า ความเหลื่อมล้ำในบริบทเมืองศูนย์กลาง มีความเกี่ยวข้องกับประเด็น

  1. ความเหลื่อมล้ำด้านที่ดินและที่อยู่อาศัย
  2. ความเหลื่อมล้ำด้านเศรษฐกิจและรายได้
  3. ความเหลื่อมล้ำด้านทรัพยากร ที่สะท้อนผ่านช่องว่างโครงสร้างการบริหารรัฐกิจเชิงพื้นที่ระหว่างกรุงเทพมหานครและปริมณฑลในการบริการจัดการสิ่งแวดล้อม และ
  4. ความเหลื่อมล้ำด้านการเมือง

สำหรับประเด็นที่จะศึกษาวิจัยต่อ คือ ความเหลื่อมล้ำในการจัดการเชิงพื้นที่อันเกิดจากนโยบายการพัฒนาเมืองของรัฐที่มุ่งเน้นนโยบายการพัฒนาจากบนลงล่าง และการละเลย"สิทธิที่จะอยู่ในเมือง"ของคนจนเมือง โดยเฉพาะอย่างยิ่งคนจนในย่านชุมชนเก่าของกรุงเทพมหานครที่ได้รับผลกระทบจากนโยบายการพัฒนาของรัฐทั้งในมิติเชิงสังคมและวัฒนธรรม

สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) และ way magazine ชวนรับชม รับฟัง Live สด facebook สกว. เวที เสวนา "เมืองซ่อนคน คนจนในซอกหลืบของเมือง" เวทีแห่งการแลกเปลี่ยนและจัดวางความคิดเกี่ยวกับคนและเมือง ในวันพุธที่ 13 มีนาคม 2562 ตั้งแต่ เวลา 13.00-16.30 น. นิยาม "คนจน" ไปพร้อมกัน...........

โพสต์โดย สกว. เมื่อ วันอังคารที่ 12 มีนาคม 2019

สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) และ way magazine ชวนรับชม รับฟัง Live สด facebook สกว. เวที เสวนา "เมืองซ่อนคน...

โพสต์โดย สกว. เมื่อ วันอังคารที่ 12 มีนาคม 2019

งานสื่อสารสังคม สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.)
ชั้น 14 อาคารเอส เอ็ม ทาวเวอร์ 979/17-21 ถนนพหลโยธิน แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400