WAY ร่วมกับ สกว. จัดถก “ประเทศเหลื่อมล้ำ ความยุติธรรมชำรุด”

WAY Magazine ร่วมกับ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) จัดเสวนา "ประเทศเหลื่อมล้ำ ความยุติธรรมชำรุด" สะท้อนปัญหาเชิงโครงสร้าง แก้ชะตากรรมประเทศด้วยกระบวนการวิจัย

เมื่อวันที่ 11 กรกฎาคม 2561 ณ อาคารเฉลิมราชกุมารี จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย รศ.ดร.ปัทมาวดี โพชนุกูล รองผู้อำนวยการสำนักงานกองทุนสนับสนุนวิจัย สกว. ร่วมงานเสวนา “ประเทศเหลื่อมล้ำ ความยุติธรรมชำรุด” ที่จัดโดย WAY Magazine และ สกว. เพื่อนำเสนอการศึกษา ‘ความเหลื่อมล้ำในกระบวนการยุติธรรม’ โดย ศ.สุริชัย หวันแก้ว ผู้อำนวยการศูนย์ศึกษาสันติภาพและความขัดแย้ง จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และ ดร.ไพสิฐ พาณิชย์กุล คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

รศ.ดร.ปัทมาวดี โพชนุกูล รองผู้อำนวยการ สกว. กล่าวถึงการสนับสนุนโครงการวิจัยดังกล่าวว่า ที่ผ่านมา สกว. ได้ดำเนินการสนับสนุนทุนวิจัยเชิงยุทธศาสตร์ “Strategic Research Issue” (SRI) 15 ประเด็น ที่จากเดิมมี 12 ประเด็น ซึ่งแต่ละประเด็นเป็นประเด็นใหญ่ๆ ของประเทศทั้งสิ้น และหนึ่งในนั้นคือ “การลดความเหลื่อมล้ำและความยากจน” หรือ SRI4 เพื่อศึกษาปัญหา และสร้างนวัตกรรมทางสังคม ที่จะนำไปสู้หนทางในการแก้ไขปัญหาอย่างตรงจุด หรือ ปัญหาที่ซับซ้อนและยังเข้าไปไม่ถึง กระทั้งเกิดจุดเปลี่ยนที่สำคัญของประเทศ

จากนั้น รองผู้อำนวยการ สกว. กล่าวถึงความหมายของความเหลื่อมล้ำว่า สังคมไทยยังเข้าใจความหมายของความเหลื่อมล้ำแคบไปหน่อย โดยเฉพาะเรื่องรายได้ ตนในฐานะนักเศรษฐศาสตร์ มองเรื่องรายได้ หรือ จีดีพี เป็นชีพจร เมื่อชีพจร มีปัญหาก็ต้องรื้อชีพจรออกมาดูว่าทำไมทำงานไม่ได้ แต่เวลารัฐบาลมองหาสาเหตุเรื่องรายได้ประชาชนไม่เพียงพอว่า เมื่อรายได้ไม่พอ ก็เพิ่มรายได้ แต่ในทางเศรษฐศาสตร์ต่างกัน เพราะที่มาของรายได้ คือ การเป็นเจ้าของทรัพยากร และ การเข้าถึงทรัพยากรอย่างเท่าเทียม

ส่วนความหมายกระบวนการยุติธรรม รองผู้อำนวยการ สกว. กล่าวว่า มาจาก ความเท่าเทียม หรือ การมีส่วนร่วมในการแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นจากความไม่เท่าเทียม และไม่เป็นธรรม นี่คือปรากฏการณ์ที่จะเชื่อมโยงไปถึงกระบวนการยุติธรรม ให้เห็นถึงปัญหาเชิงโครงสร้างของกระบวนการทางกฎหมาย ปัญหาเชิงโครงสร้างของการปฏิบัติในระดับนโยบาย รวมถึงปัญหาเชิงโครงสร้างของนักกฎหมาย ที่มักจะไม่ตั้งคำถามใหม่ๆ กับการใช้อำนาจ ที่ไม่ได้คิดเชื่อมโยงการใช้กฎหมายกับประชาชน

ขณะที่ อาจารย์ ดร.ไพสิฐ พาณิชย์กุล คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ กล่าวถึงมิติความเหลื่อมล้ำในกระบวนการยุติธรรม ว่า งานวิจัยความเหลื่อมล้ำในกระบวนยุติธรรม เป็นสิ่งที่จะทำให้กระบวนการยุติธรรม ได้เห็นถึงความชำรุดของตัวเอง เช่น ปัญหาทางโครงสร้างของสังคม ที่มีส่วนผลักให้ประชาชนจำนวนมากกลุ่มหนึ่งตกอยู่ในวังวนโครงสร้างความเหลื่อมล้ำ ทั้งในทางด้านการคุ้มครองดูแลจากรัฐและกฎหมาย และในด้านผลกระทบจากนโยบายในการจัดสรรการใช้ทรัพยากรธรรมชาติและเป็นผู้ที่ได้รับผลกระทบจากมลพิษทางสิ่งแวดล้อม และด้วยแนวทางปฏิบัติของระบบรัฐราชการการเมืองและกฎหมายที่ก่อให้เกิดปัญหาความไม่เป็นธรรม 

เช่นเดียวกับ เรื่อง ความคิดของหลักนิติรัฐ ความคิดที่ว่าด้วยหลักการแบ่งแยกอำนาจเกิดขึ้น เพื่อต้องการควบคุมตรวจสอบการใช้อำนาจของรัฐไม่ให้ไปละเมิดสิทธิเสรีภาพของประชาชน  แต่ในขณะเดียวกันรัฐก็ยังคงมีหน้าที่ในการเข้ามาคุ้มครองหรือจัดความสัมพันธ์ภายใต้พื้นที่ของสิทธิและเสรีภาพให้เกิดความเป็นธรรม

แน่นอนว่าประเทศไทย มีกฎหมายพูดถึงคนพิการหรือความเสมอภาค แต่ความจริงที่เกิดขึ้นในสังคมกลับเป็นระบบข้อมูลที่ใช้ในการตัดสินใจในการใช้อำนาจ คนที่ไม่รับการขึ้นทะเบียนสัญชาติก็ไม่ถูกยอมรับ แต่แท้จริงแล้วหากตรวจดีเอ็นเอพวกเขาก็มีเชื้อสายไทย ขณะเดียวกัน กฎหมายเหล่านี้ ทำให้นักเคลื่อนไหวทางสังคมถูกข่มขู่โดยการใช้กระบวนการยุติธรรม คนที่กลัวก็จะอยู่ภายใต้ความเหลื่อมล้ำเหล่านี้ ซึ่งสิ่งที่ท้าทายคือจะทำอย่างไรให้ประชาชนก้าวข้ามความกลัว

อย่างไรก็ดี ปัญหาในชุดโครงการนี้จะเป็นโครงการปฏิบัติการเพื่อพัฒนาต่อยอดความรู้ มุ่งในการพัฒนากระบวนการเชิงความคิด ร่วมถึงโอกาส และช่องว่างทางสังคม ดังนั้น “งานวิจัยไม่ได้สะท้อนแค่ด้านมืด” แต่ยังเป็นแสงที่นำไปสู่ทางออกของสังคมของประเทศไทย


งานสื่อสารสังคม สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.)
ชั้น 14 อาคารเอส เอ็ม ทาวเวอร์ 979/17-21 ถนนพหลโยธิน แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400