จังหวัดสวรรคโลก : เมืองเก่าที่ถูกลืม

การพัฒนาเมืองเก่านั้นมีความน่าสนใจเป็นอย่างยิ่ง เพราะนอกเหนือจากการเปลี่ยนแปลงของกาลเวลาจะทำให้เมืองที่มีอยู่ก่อนนั้นให้กลายเป็น “เมืองเก่า” ที่มีความแตกต่างจากเมืองที่เกิดขึ้นใหม่ การรื้อฟื้นคืนชีวิตเมืองเก่า นอกจากจะเป็นการนำคุณค่าที่บรรพชนได้รังสรรค์ไว้มาประกาศนาม เรียนรู้ เชิดชู แล้ว ยังช่วยส่งเสริมการท่องเที่ยว สร้างอาชีพ และยังเพิ่มรายได้ให้แก่ผู้คนในสมัยปัจจุบันอีกด้วย

เมื่อเอ่ยถึง “จังหวัดสวรรคโลก” แทบจะไม่มีใครรู้จักหรือรู้ถึงเรื่องราวประวัติความเป็นมาของเมืองเก่านี้ แม้แต่คนสวรรคโลกเอง หรือคนสุโขทัยในปัจจุบันว่า มีความเป็นมาร่วมสมัยกับเมืองเก่าสุโขทัย เมืองเก่าศรีสัชนาลัย รุ่งเรืองจนถึงขั้นที่ว่าเคยเป็นจังหวัดมาก่อน และเป็นจังหวัดที่มี “อำเภอสุโขทัย” อยู่ในความปกครองอีกด้วย

เมืองเก่าสวรรคโลกในเงาอดีต

“เมืองสวรรคโลก” เดิมตั้งอยู่บริเวณอุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัยในปัจจุบัน ตั้งแต่สมัยกรุงสุโขทัยยังเป็นราชธานี มีฐานะเป็นเมืองลูกหลวงในนาม “เมืองศรีสัชนาลัย” ต่อมาในสมัยกรุงศรีอยุธยาประมาณ พ.ศ. 1994 พระเจ้าติโลกราชแห่งอาณาจักรล้านนา ได้ยกทัพมายึดเมืองศรีสัชนาลัย และได้เปลี่ยนชื่อเมืองเป็น “เมืองเชียงชื่น” ต่อมา พ.ศ. 2017 สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถทรงตีเมืองเชียงชื่นคืนได้สำเร็จและทรงเปลี่ยนชื่อเมืองเป็น “เมืองสวรรคโลก” นับแต่นั้นมา

ในสมัยกรุงธนบุรีถึงต้นกรุงรัตนโกสินทร์ เมืองสวรรคโลกเคยถูกพม่าเข้าตีบ่อยครั้ง เจ้าเมืองสวรรคโลกจึงตัดสินใจย้ายที่ตั้งเมืองมาตั้งอยู่ที่บ้านท่าชัย (ในเขตตำบลศรีสัชนาลัยในปัจจุบัน) ต่อมาราว พ.ศ. 2379 รัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 เมืองสวรรคโลกมีปลัดปกครองนามว่า “นาค” ได้นำงาช้างเนียมไปถวายพระเจ้าอยู่หัวจนเกิดความดีความชอบขึ้น จึงได้รับการแต่งตั้งเป็น พระยาสวรรคโลก มีบรรดาศักดิ์เป็น พระยาวิชิตภักดี ซึ่งก็คือต้นตระกูลวิชิตนาคในปัจจุบัน ได้ใช้บ้านพักหรือจวนที่บ้านวังไม้ขอนเป็นที่ว่าการเมืองสวรรคโลก ดังนั้นเมืองสวรรคโลกจึงย้ายมาจาก บ้านท่าชัย มาตั้งรกรากที่ เมืองสวรรคโลกใหม่ (สวรรคโลกปัจจุบัน) นับแต่นั้นมา

วันที่ 17 สิงหาคม พ.ศ. 2474 กระทรวงมหาดไทยได้ประกาศยุบจังหวัดสุโขทัยให้มาอยู่ในความปกครองของจังหวัดสวรรคโลก จังหวัดสวรรคโลกจึงมีอำเภออยู่ในความปกครอง 5 อำเภอ และ 2 กิ่งอำเภอ ได้แก่ อำเภอสุโขทัยธานี อำเภอศรีสัชนาลัย อำเภอสวรรคโลก อำเภอกงไกรลาศ อำเภอศรีสำโรง กิ่งอำเภอบ้านด่านลานหอย กิ่งอำเภอคีรีมาศ แสดงให้เห็นถึงความเจริญรุ่งเรืองและการเป็นเมืองยุทธศาสตร์ทั้งด้านเศรษฐกิจ การค้า การคมนาคมขนส่ง ได้เป็นอย่างดี

เดือนเมษายน พ.ศ. 2482 กระทรวงมหาดไทยสั่งยุบ จังหวัดสวรรคโลก ให้ไปตั้งอยู่ภายใต้ จังหวัดสุโขทัย ฐานะของจังหวัดสวรรคโลกจึงถูกลดให้เป็นอำเภอสวรรคโลกนับแต่นั้นมา แต่ชื่อ “จังหวัดสวรรคโลก” ยังปรากฏในสถานที่ราชการสองแห่งของจังหวัดสุโขทัย ได้แก่ ศาลจังหวัดสวรรคโลก และ สำนักงานอัยการจังหวัดสวรรคโลก

สมชาติ ลิมปะพันธุ์ นายกเทศมนตรีเมืองสวรรคโลก ได้มอบหมายให้ผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง นักวิชาการ รวบรวมประวัติศาสตร์เมืองสวรรคโลกพร้อมภาพเก่าๆ ที่หายาก มาจัดพิมพ์เป็นหนังสือที่ระลึกเนื่องในโอกาสที่ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร (ในขณะนั้น) เสด็จฯ แทนพระองค์ไปทรงเปิดศาลหลักเมืองสวรรคโลก วันที่ 9 พฤษภาคม 2558 นับว่าเป็นหนังสือที่ดีและทรงคุณค่ายิ่งต่อชาวสวรรคโลก ชาวสุโขทัยตลอดจนผู้สนใจ

โรงเรียนสวรรค์อนันต์วิทยา

เป็นโรงเรียนสหศึกษาซึ่งเกิดจากการควบรวมระหว่างโรงเรียน “สวรรควิทยา” โรงเรียนชายประจำจังหวัดสวรรคโลก กับ โรงเรียนสตรี “อนันตนารี” ซึ่งเป็นโรงเรียนสตรีประจำจังหวัดสวรรคโลก ตามนโยบายและประกาศของกระทรวงศึกษาธิการ พ.ศ. 2513 โดยจัดการเรียนการสอนในระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นเมื่อวันที่ 1 มิถุนายน พ.ศ. 2513 ณ ตำบลย่านยาว ต่อมาในปี พ.ศ. 2525 กรมวิสามัญศึกษาได้เปิดสอนในระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย คือชั้น ม.ศ. 4 ถึง ม.ศ. 5 แผนวิทยาศาสตร์ ปัจจุบันเปิดสอนระดับชั้น ม.1 ถึง ม.6

2 ก.พ. 2519 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 และพระบรมวงศานุวงศ์ เสด็จฯ ณ พลับพลากลางสนามโรงเรียนสวรรคอนันต์วิทยา เยี่ยมเยือนราษฎรและมอบธงให้กับลูกเสือชาวบ้านจังหวัดสุโขทัย

โรงเรียนสวรรค์อนันต์วิทยาเป็นโรงเรียนเก่าแก่ที่สร้างชื่อเสียงให้แก่จังหวัดสุโขทัย เคียงคู่กับ โรงเรียนสุโขทัยวิทยาคม สร้างคนดีคนเก่งรับใช้ชุมชนระดับท้องถิ่น และระดับชาติมากมาย อาทิเช่น ดร.อาษา เมฆสวรรค์ อดีต รัฐมนตรีช่วยมหาดไทย พล.ต.ท.นเรศ นันทโชติ รองจเรตำรวจแห่งชาติ เป็นต้น

ได้รับแจ้งจากเจษฎามิตร อุประ ว่า คนสุโขทัยพลัดถิ่นได้ร่วมกันก่อตั้งกลุ่ม “รักบ้านเกิดสุโขทัย” เพื่อให้การสนับสนุน ส่งเสริม ช่วยเหลือคนสุโขทัยและจังหวัดสุโขทัยถิ่นเกิด โดยมี พล.ต.ท.นเรศ นันทโชติ รองจเรตำรวจแห่งชาติ เป็นที่ปรึกษา ล่าสุดได้จัดงานรวมพลเมื่อวันที่ 4 ก.พ. 2560 ณ สโมสรตำรวจ กทม. ที่มีความรักความสามัคคีลอยตลบอบอวลอยู่ภายในพื้นที่ของการจัดงาน

ทั้งนี้มีผู้ทุ่มเทประสานงานได้แก่ ร.ต.ต.ประสงค์ สุนันตะกูล ประธาน นิศารัตน์ ฉลองสัพพัญญู เอมอร ประสงค์ศรี สาวรัตน์ สิงห์แก้ว มณีวรรณ กว้านสกุล หวังเป็นอย่างยิ่งว่า ความรักความสามัคคีของพี่น้องพ้องเพื่อนชาวสุโขทัยพลัดถิ่นและชาวสุโขทัยจะร่วมกันรังสรรค์สิ่งที่ดีงามให้บังเกิดขึ้นบนผืนแผ่นดินสุโขทัยในกาลเบื้องหน้าสืบไป

สถานที่ท่องเที่ยวที่สำคัญของอำเภอสวรรคโลก

อำเภอสวรรคโลก ปัจจุบันประกอบด้วย 14 ตำบล มีสถานที่ท่องเที่ยวที่น่าสนใจมากมายหลายแห่ง เช่น

  • สนามบินสุโขทัย สวยงามบรรยากาศดีเหมือนกับรีสอร์ต ตัวอาคารออกแบบให้มีสถาปัตยกรรมลักษณะทรงไทยงดงาม เปิดโล่งตามศิลปะสุโขทัยโบราณ รอบๆ สนามบินมีแปลงนา โรงสีข้าว ฟาร์มเป็ด สวนสัตว์ มีควายที่สามารถขี่ได้29 มิ.ย. 2550 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จฯ ไปทรงยกฉัตรกางกั้นเหนือฆณฑปพระสารีริกธาตุ ทอดพระเนตรห้องจัดแสดงทางธรณีวิทยาของสัตว์ดึกดำบรรพ์และศิลปะที่เกิดจากหิน โครงการเกษตรอินทรีย์
  • สถานีรถไฟ คลาสสิกแบบเรียบง่าย มีความเก่าแก่มากกว่า 100 ปี ตัวอาคารเป็นเรือนไม้ 2 ชั้น มีข้าวของ เครื่องใช้สมัยโบราณเก็บไว้ บางอย่างยังคงใช้งานได้ดี
  • ศาลหลักเมืองสวรรคโลก สร้างขึ้นเพื่อประดิษฐานเสาหลักเมืองสวรรคโลก จัดเป็นสถาปัตยกรรมที่มีความงดงามยิ่ง แวดล้อมด้วยอาณาบริเวณที่สวยงามด้วยไม้ดอกไม้ประดับ
  • สวนหลวงทุ่งแม่ระวิง สวนหลวงพระร่วงเฉลิมพระเกียรติ (ทุ่งแม่ระวิง) อยู่ใน ตำบลป่ากุมเกาะ มีพื้นที่ทั้งหมด 830 ไร่ ลักษณะของสวนนี้เป็นเกาะมีน้ำล้อมรอบมองเห็นวิวทิวทัศน์ และเป็นแหล่งศึกษาดูงานหลายด้าน อาทิเช่น โครงการเกษตรผสมผสาน พิพิธภัณฑ์ชาวนา เรือนเพาะชำกล้าไม้ แปลงสวนสมุนไพรสาธิต
  • พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติสวรรควรนายก พ.ศ. 2524 กรมศิลปากรได้รับมอบโบราณวัตถุจากวัดสวรรคาราม รวมทั้งได้เคลื่อนย้ายโบราณวัตถุจำนวนหนึ่งจากพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ โบราณวัตถุที่ได้จากการสำรวจ ขุดค้นและขุดแต่งในบริเวณเมืองศรีสัชนาลัย รวมทั้งโบราณวัตถุที่ประชาชนมอบให้ นำมาจัดแสดงไว้ด้วยกัน15 มี.ค. 2527 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จฯไปทรงเปิดพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติสวรรควรนายก
  • พิพิธภัณฑ์พื้นบ้าน (โรงเรียนอนันตนารีเดิม) เป็นที่รวบรวมของพื้นบ้านที่เก่าแก่ของชาวสวรรคโลกไว้ อีกทั้งยังมีห้องเก็บภาพที่ควรจดจำในอดีตของเมืองสวรรคโลกต่างๆ มากมาย
  • ที่ว่าการอำเภอหลังเก่า เป็นอาคารไม้ 2 ชั้นที่เคยเป็นพลับพลาที่ประทับของ ในหลวงรัชกาลที่ 9 และ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เมื่อ 1 มี.ค. 2501
  • โรงพักเก่า เป็นเรือนไม้ทรงปั้นหยา 2 ชั้น ยุคก่อนสงครามโลก ครั้งที่ 2
  • โบราณสถานวัดโบสถ์เมืองบางขลัง กรมศิลปากรได้ทำการขุดแต่งและขึ้นทะเบียนเป็นสมบัติของชาติแล้ว1-14 ก.พ 2450 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ในขณะยังทรงดำรงพระยศเป็นสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เสด็จฯ วัดโบสถ์ เมืองบางขลังตามเส้นทางถนนพระร่วง29 มิ.ย. 2550 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จฯชุมชนโบราณเมืองบางขลัง ณ วัดโบสถ์
  • พระบรมราชานุสาวรีย์พ่อขุนศรีอินทราทิตย์และพระอนุสาวรีย์พ่อขุนผาเมือง ณ เมืองบางขลัง อนุมัติ-ออกแบบ-ควบคุมการปั้นหล่อ โดยกรมศิลปากรทุกขั้นตอน เทศบาลตำบลเมืองบางขลัง ร่วมกับ จังหวัดสุโขทัย องค์การบริหารส่วนจังหวัดสุโขทัย และกองทัพภาคที่ 3 อัญเชิญมาประดิษฐานอย่างยิ่งใหญ่ สมพระเกียรติเมื่อวันที่ 19-20 พ.ย. 255825 ต.ค. 2559 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จฯ ไปทรงเปิดพระบรมราชานุสาวรีย์พ่อขุนศรีอินทราทิตย์ และพระอนุสาวรีย์พ่อขุนผาเมือง ทรงปลูก “ต้นจำปาขาว” ซึ่งเป็นต้นไม้ที่พ่อขุนบางกลางหาว เสี่ยงทายก่อนยกทัพตีเมืองสุโขทัยคืนจากขอมสบาดโขลญลำพงว่า ถ้ายึดสุโขทัยคืนมาได้ขอให้ต้นจำปาซึ่งปกติมีสีเหลืองให้ออกดอกเป็นสีขาว ปรากฏว่าต้นจำปาออกดอกเป็นสีขาวตามคำเสี่ยงทาย ทรงลงพระนามาภิไธยบนแผ่นศิลา
โรงพักสวรรคโลก

ภาพฝันสวรรคโลก

วราดิศร อ่อนนุช นายอำเภอสวรรคโลกได้ประกาศวิสัยทัศน์อำเภอสวรรคโลกว่า “สวรรคโลกศูนย์กลางคมนาคม แหล่งอุดมอาหารการเกษตร ท่องเที่ยวเชิงนิเวศประวัติศาสตร์” โดยเน้นย้ำถึงความโดดเด่นของสวรรคโลกคือ “อิสรภาพ” การหลุดพ้นจากอำนาจของขอมสบาดโขลญลำพง “หลากสรรค์” การมีปัจจัยพื้นฐานที่หลากหลายในแต่ละด้าน อีกทั้งยังฝากประชาสัมพันธ์เชิญชวนมาเที่ยวเมืองสวรรคโลกห้วงนี้ ได้แก่

  • 22-29 มีนาคม 2560 “งานวันหมากม่วง หมากปราง ของดีศรีสวรรคโลก” ณ บริเวณหน้าที่ว่าการอำเภอ มีการเผยแพร่ผลผลิตทางการเกษตร เทศกาลอาหาร ขบวนวัฒนธรรมแต่ละตำบล ประกวดร้องเพลงผู้นำท้องถิ่น/ท้องที่ ประกวดโฟล์กซอง ประกวดแตรวง ประกวดวงดนตรีลูกทุ่ง ประกวดธิดาชาวสวน ประกวดพูดสำเนียงสวรรคโลก ฯลฯ
  • 2-3 เมษายน 2560 “วันอนุรักษ์มรดกไทยและวันคล้ายวันพระราชสมภพสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี” ณ เทศบาลตำบลเมืองบางขลัง พบตลาดสินค้าชุมชน ฟุตซอลฟันน้ำนม เสวนา “2 พ่อขุนวีรบุรุษแห่งชาติไทย” แสง สี เสียง เมืองบางขลัง : ปฐมบทแห่งชาติไทย ประกวดร้องเพลง สายัณห์ นิรันดร และวงดนตรีลูกทุ่งมุขค์ เมทิณี

ผู้เขียนได้รับแจ้งจาก ธีรพล อาริยกุล ปลัดองค์การบริหารส่วนตำบลวังไม้ขอนว่า “เมืองเก่าสวรรคโลก” กำลังจะเปลี่ยนไป เมื่อ ผศ.ดร.ชุลีรัตน์ จันทร์เชื้อ ผู้ทรงคุณวุฒิสำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ได้เข้ามาพูดคุย ส่งเสริม สนับสนุนให้คนสวรรคโลกได้ศึกษา ค้นคว้าเรื่องราวบ้านเมืองของตนเอง นำมาเรียงร้อยเพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยว จนทำให้เกิด “กลุ่มวิจัยมรดกเมืองสวรรคโลก” ผ่านการสนับสนุนงบประมาณโดย สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ภายใต้การดูแลของ ผศ.ดร.ศุภลักษณ์ วิริยะสุมน และ ผศ.วาลิกา โพธิ์หิรัญ จาก มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม นำมาสู่การจัดกิจกรรม “ตลาดนัดศิลปะ นัดพบศิลปิน” เมื่อวันที่ 11 กุมภาพันธ์ 2560 ณ ลานวัฒนธรรมอำเภอสวรรคโลก

เมืองเก่าสวรรคโลก มีสิ่งที่ให้ได้ศึกษาเรียนรู้อีกมากมาย ซึ่งกำลังรอวันเปิดเผยตัวตนออกมาสู่การสัมผัสรับรู้ของผู้คนจากภายนอก ภายใต้ภาคีเครือข่ายที่หลากหลาย รวมทั้ง ชาวน้ำเงิน-ชมพู ลูกสวรรค์อนันต์วิทยา ตลอดจนกลุ่ม “รักบ้านเกิดสุโขทัย” ที่จะมาร่วมกันรังสรรค์ความสวยงามให้บังเกิดขึ้นแก่ชาวสวรรคโลก ชาวสุโขทัย ฝากไว้บนผืนแผ่นดินไทยสืบไป

ผู้เขียน : วิทยา เกษรพรหม

อ้างอิงจาก : เว็บไซต์มติชนออนไลน์ วันที่ 4 พ.ค. 2560