logotrf

รูปแบบการจัดการผลผลิตผักปลอดสารพิษที่เหมาะสมช่วยเพิ่มรายได้แก่เกษตรกร

รูปแบบการจัดการผลผลิตผักปลอดสารพิษที่เหมาะสมช่วยเพิ่มรายได้แก่เกษตรกร

 แม่ฮ่องสอนเป็นอีกหนึ่งจังหวัดที่มีศักยภาพในการทำเกษตรกรรมตามรูปแบบที่เหมาะสม (Good Agricultural Practice, GAP) โดยเฉพาะในการปลูกผักปลอดสารพิษ  เนื่องจากมีองค์ประกอบด้านสภาพภูมิประเทศและภูมิอากาศที่เหมาะสม    ในขณะเดียวกันนโยบายภาครัฐได้ให้การสนับสนุนการทำ “เกษตรอินทรีย์” ในฐานะเป็นหนึ่งในยุทธศาสตร์พัฒนาจังหวัด  ภายใต้โครงการ “การจัดการตลาดผักปลอดสารพิษที่เหมาะสมและเป็นธรรมในช่วงการปรับเปลี่ยนระบบการผลิตสู่เกษตรกรรมยั่งยืนเครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือก อ.ขุนยวม จ.แม่ฮ่องสอน”  คุณอรุณี เวียงแสง หัวหน้าโครงการได้เข้าร่วมศึกษาวิจัยกับกลุ่มเครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกในพื้นที่ อ.ขุนยวม เพื่อศึกษาและถอดบทเรียนด้านการจัดการผักปลอดสารพิษในพื้นที่ พร้อมทั้งหาทางยกระดับกระบวนการจัดการผลผลิตให้ได้คุณภาพ และสามารถเชื่อมโยงสู่ตลาด  อันจะทำให้การผลิตพืชผักปลอดสารพิษเป็นอาชีพทางเลือกที่ช่วยแก้ปัญหาความยากจนของคนในพื้นที่ได้  


 

 การดำเนินงานของโครงการประกอบด้วย 2 ระยะ สำหรับระยะแรก โครงการดำเนินงานในพื้นที่ อ.ขุนยวม จ. แม่ฮ่องสอน  ผลการดำเนินงานทำให้ได้ข้อมูลพื้นฐานเกี่ยวกับสถานภาพการผลิต การตลาด และพฤติกรรมของผู้บริโภคในพื้นที่ รวมทั้งสามารถพัฒนาวิธีการจัดการผลผลิต จนทำให้ผลผลิตผักปลอดสารพิษมีปริมาณเพิ่มขึ้นทั้งจำนวนและคุณภาพ  ทั้งนี้โดยผ่านกิจกรรมต่างๆ ซึ่งคุณอรุณีได้ร่วมทดลองและเรียนรู้กับเกษตรกรในพื้นที่ อาทิ การวางแผน  การบริหารจัดการการผลิต    การจัดทำบัญชีรายรับ-จ่าย การจัดกิจกรรมเพื่อพัฒนาศักยภาพและเครือข่ายระหว่างผู้ผลิต  เป็นต้น  

สำหรับโครงการในระยะที่ 2 คุณอรุณีได้ขยายผลด้านการสร้างความเชื่อมโยงผลผลิตสู่ตลาดโดยการสร้างเครือข่ายความเชื่อมโยงระหว่างกลุ่มผู้ผลิตและผู้บริโภค   การทดลองเพื่อหารูปแบบตลาดและช่องทางที่เหมาะสมในการจำหน่ายผลผลิตผักปลอดสารพิษ   โดยได้ขยายพื้นที่ศึกษาครอบคลุมถึง อ.เมือง จ.แม่ฮ่องสอน ซึ่งประกอบด้วยกลุ่มผู้บริโภคขนาดใหญ่และมีศักยภาพด้านตลาด  ผลจากการศึกษาระยะนี้ทำให้ได้รูปแบบตลาดหลายช่องทาง ประกอบด้วย ตลาดนัด  ตลาดขายส่ง  และตลาดขายตรง  โดยพบว่า 1) ตลาดนัด เป็นทางออกที่ดีในการจัดการผลผลิตที่รวดเร็ว ซึ่งมีทั้งหมดเดือนละ 14 นัด ทั้งในพื้นที่อำเภอขุนยวม (8 นัด) และอำเภอเมืองอีก 6 นัด  2) ตลาดขายส่ง เป็นการขายผลผลิตประเภทข้าวและพืชไร่ให้แก่คนผู้บริโภคนอกจังหวัดแม่ฮ่องสอนรวมทั้งกรุงเทพ ผ่านบริษัท Organic Park (พืชผัก) และขายส่งให้แก่ “คลังเกษตรอินทรีย์” ที่จังหวัดเชียงใหม่  และ 3) ตลาดขายตรงในชุมชน แบบตามสั่งแล้วไปตัดออกจากแปลง  ซึ่งเป็นการเอื้อโอกาสให้คนในชุมชนเข้าถึงผลผลิตปลอดสารพิษที่สดใหม่  ทั้งนี้ตลาดในแต่ละรูปแบบประกอบด้วย 4 ระดับ คือ ระดับชุมชน  ระดับอำเภอ  ระดับจังหวัด  และระดับนอกจังหวัด
 

 

 สำหรับผลลัพธ์ตลอดระยะเวลาดำเนินโครงการ พบว่าเกษตรกรผู้ผลิตในพื้นที่จำนวน 35 รายที่เข้าร่วมโครงการมีรายได้จากการจำหน่ายผลผลิตผักปลอดสารพิษเพิ่มขึ้น   ในจำนวนนี้มีผู้เข้าร่วมโครงการในระดับเข้มข้นจำนวน 21 ราย  สามารถสร้างรายได้มากกว่า 100,000 บาท ต่อรายต่อปี  ในขณะที่การดำเนินงานด้านการเชื่อมโยงสู่ตลาดนั้น  ได้ช่วยกระตุ้นความสนใจของผู้บริโภคทั้งในระดับชุมชน อำเภอ และจังหวัด โดยผู้กลุ่มผู้บริโภคมีความตื่นตัวและได้รับทราบข้อมูลเกี่ยวกับโครงการผลิตผักปลอดสารพิษและแหล่งปลูกมากขึ้น  โดยเฉพาะในเขตอำเภอเมืองนั้นเกิดจุดจำหน่ายผักปลอดสารพิษเพิ่มขึ้นอย่างน้อย 3 แห่ง และยังพบว่า ร้านอาหาร 7 แห่งมีความต้องการใช้พืชผลปลอดภัยของเกษตรกรกว่า 59 ชนิดโดยยินยอมที่จะเปลี่ยนมารับซื้อผลผลิตผักปลอดสารพิษแม้จะมีราคาสูงกว่าปกติก็ตาม
 

​